پرینت

تهویه

یکی از مهمترین اصول در پرورش و نگهداری طیور، مسئله تهویه است که با توجه به آن می‌توان مدیریت تولید را بهبود بخشید. گازهای حاصل از تخمیر فضولات طیور، گرد و خاک‌های تولید شده و گاز کربنیک تولید شده توسط تنفس طیور اغلب خطرناک بوده و چون چگالی آن سنگین‌تر از هواست، در قسمت پایین و سطح طیور باقی می‌ماند که خود باعث مسمویت، کاهش تولید و بروز بسیاری از بیماری‌های تنفسی می‌شود. در سالن‌های مرغداری بسته برای تامین اکسیژن، خارج کردن رطوبت اضافی و گرد و خاک، خروج گازهای سمی و تامین دمای مناسب باید به طور دائم جریان هوا وجود داشته باشد.
معمولا هوا از طریق دریچه‌های ورودی در ابتدای سالن، دریچه‌های ایجاد شده روی دیوارهای جانبی و سایر روزنه‌های سامانه‌ی خنک کننده وارد سالن می‌شود و خروج هوای آلوده از سالن نیز توسط فن‌ها (مکنده‌ها) که معمولا در دیواره‌های جانبی و یا در انتهای سالن قرار گرفته‌اند انجام می‌شوند.
مقدار هوی خروجی تعیین کننده اندازه و تعداد هواکش‌هاست ولی می بایست از قدرت تخلیه هواکش‌ها، شرایط قرارگیری آنها در سالن، تمیزی تیغه‌های فن‌ها اطلاعات لازم و کافی داشته باشیم. زیرا در غیر این صورت عملا جریان هوا کاهش یافته و تهویه کارایی خود را از دست خواهد داد.


مقدار هوایی که لازم است توسط هواکش‌ها از سالن خارج شود به مواردی مانند:
- نوع طیور
- سن طیور
- وزن بدن طیور
- کیفیت عایق بندی ساختمان
- دمای مناسب داخل سالن
- دمای بیرون سالن
بستگی دارد. ظرفیت و قدرت تخلیه هواکش‌ها باید به گونه‌ای محاسبه و تعبیه گردد که در موافع حداکثر دما و حداکثر تراکم جوجه‌ها با توجه به توان عملی، کارایی لازم را داشته باشد. کل ظرفیت هواکش در سالن مرغداری باید به نحوی باشد تا هنگامیکه دمای محیط به بالاترین حد می‌رسد گرمای سالن را خارج کند.
تهویه و کنترل شرایط پرورش (دما، رطوبت، هوای تمیز) در صنعت طیور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. دستگاه تنفس طیور به صورت لوله‌ای است و دارای انشعاباتی است که به کیسه‌های هوایی ختم می‌گردد و هنگام دم و بازدم، تبادل گازها انجام می‌گیرد به همین علت راندمان تنفسی طی.ر تقریبا دو برابر حیوانات دیگر می‌باشد. از طرف دیگر اخیرا با اصلاحات ژنتیکی که در نژادهای جدید انجام شده است، رشد پرندگان افزایش چشم‌گیری پیدا کرده و تقریبا ظرف مدت 6 هفته وزن پرنده به 50 برابر خود می‌رسد. به همین علت تامین اکسیژن و دفع گازهای مضر در سطح بدن پرندگان بسیار حائز اهمیت است. تهویه مناسب یکی از ابزار مهم کنترل شرایط زیستی در سالن پرورش است. به همین خاطر تهویه از اساسی‌ترین ارکان مدیریتی در فارم‌های طیور می‌باشد.
هوای سالن‌های پرورش طیور بر روی سلامت و آسایش حیوان تاثیر فراوانی دارد. به علت متابولیسم بالای طیور، ضروری است اکسیژن به مقدار کافی در اختیار |آنها قرار گیرد. وجود بعضی گازهای سمی که بوسیه حیوان، وسایل گرم کننده و میکرو ارگانیسم‌های سالن تولید می‌شوند نیز می‌توانند باعث عدم آسایش حیوان و یا حتی مرگ آن شوند. به طور عمده این گازها شامل دی اکسید کربن، مونواکسید کربن، متان، سولفید هیدروژن و آمونیاک می‌باشند.
در جدول زیر مقدار قابل تحمل و سمی هر یک از گازهای سمی سالن بیان شده است.
مهمترین گاز سمی موجود در سالن‌های پرورش طیور آمونیاک است؛ بالارفتن تراکم گاز آمونیاک در سالن باعث حالت تهوع و سوزش چشم کارگران می‌شود و به طیور آسیب می‌رساند. میزان گاز آمونیاک بر اساس قسمت در میلیون بیان می‌شود و برای اندازه‌گیری آن از کاغذهای معرف استفاده می‌شود. به این ترتیب که آنها را مرطوب می کنند و در سالن نگه می‌دارند و تغییر رنگ آن اط نارنجی تا آبی بیانگر میزان غلظت آمونیاک در سالن است. غلظت امونیاک تا 15 ppm قابل حس نیست اگر به 20 ppm تا 25 ppm برسد، قابل حس خواهد شد. در غلظت 30 ppm تا 50 ppm باعث تحریک و سوزش چشم ها و در غلظت 50 تا 100 ppm باعث عوارض تنفسی می شود و رشد و تولید کاهش می‌یابد و اگر غلظت آن به 100 برسد باعث ایجاد تاول روی سینه و اگر به 500 برسد باعث مرگ پرنده خواهد شد. به طور کلی ضروری است که غلظت آمونیاک در سالن از 25 قسمت در میلیون بیشتر نشود. آمونیاک از تجزیه اسید اوریک و سایر مواد حاوی نیتروژن مدفوع طیور به وسیله میکرو ارگانیسم‌های بستر تولید می‌شود. افزایش دفع مواد حاوی نیتروژن به وسیله طیور، بالارفتن رطوبت بستر، گرمای محیط، وجود میکروارگانیسم‌ها در بستر و قلیایی بودن بستر می‌تواند باعث افزایش تولید آمونیاک در سالن شود.
تهویه تغییر هوا و جایگزین شدن هوای کثیف با هوای تازه اطلاق می‌شود و این اقدام توسط سیستم تهویه انجام می‌شود. هوای سالن‌های پرورش طیور برای تامین اکسیژن، دفع رطوبت و آمونیاک و همچنین نگهداری درجه حرارت مناسب باید به طور مرتب جریان داشته باشد.
حرکت هوا در سالن باید در تمام نقاط آن یکنواخت باشد و جریان هوا نیز می‌بایستی به یک سمت باشد. این کار با انجام تهویه در سالن‌های پرورش طیور انجام می‌گیرد. سیستم تهویه کامل در سالن‌های پرورش طیور از دو دستگاه جدا از یکدیگر (هواده‌ها، و هواکش‌ها) با روش عملکرد متفاوت نسبت به یکدیگر تشکیل می‌شود. عملکرد این دو سیستم باید به نحوی باشند که اثر یکدیگر را در موقع استفاده خنثی نکنند.

اهداف تهویه
- تامین اکسیژن کافی برای تنفس طیور
- خارج کردن بخار آب و تعادل رطوبت در سالن
- دفع آمونیاک
- دفع CO2 تولید شده در سالن
- دفع SH3 یا گاز ایندرید سولفورو تولید شده در سالن
- کنترل درجه حرارت
- تخلیه عوامل مضر و بیماری‌زا
- خارج نمودن گرد و خاک‌ها تولید شده در سالن
عدم کارایی تهویه باعث مرطوب شدن بستر، افزایش درجه‌ی حرارت، استنشاق بوی آمونیاک، تعویق و کاهش رشد، کاهش راندمان تبدیل غذایی و افزایش حذف و تلفات طیور می شود.

بر حسب مکانیسم سیستم‌های تهویه به انواع زیر تقسیم می‌شوند:

1- تهویه طبیعی(آزاد): در این نوع تهویه از نیروهای طبیعی و آزاد نظیر صعود هوای گرم و جایگیزین شدن آن با هوای سرد و همچنین جریان طبیعی هوا (باد) استفاده می شود و به این ترتیب هوای آلوده و کثیف سالن به خارج هدایت می شود. به منظور تهویه معمولا از دریچه های سقفی یا پنجره در سالن استفاده می‌کنند. برای بهبود کیفیت تهویه معمولا پنجره‌های جنوبی سالن را نزدیک کف (یک متری کف) و پنجره‌های شمالی را نزدیک سقف (نیم متری) در نظر می‌گیرند و ضروری است در این حالت نسبت سطح ورودی هوا به خروجی آن کمتر از 2 به 1 باشد.

2- تهویه مصنوعی با فشار منفی (مکنده): در سیستم تهویه با فشار منفی یا سیستم مکنده، خروج هوای سالن از راه هواکش‌ها صورت می‌گیرد و در اثر کاهش فشار هوای داخل سالن، هوای تازه به درون سالن مکیده می‌شود. در این سیستم با در نظر گرفتن میزان هوای مورد نیاز نباید منافذ دیگری در سالن وجود داشته باشد. عیب این روش این است که چون هوا کش‌ها به طور مستقیم با هوای سالن در تماس هستند، در این صورت امکان کثیف شدن و کاهش مدت زمان بهره برداری آنها وجود دارد. همچنین نوع، اندازه و محل قرار گرفتن ورودی هوا بایستی مناسب با شرایط آب و هوایی منطقه و ظرفیت هواکش‌ها باشد. این سیستم در هوای سرد برای تامین حداقل احتیاجات تهویه مورد نیاز پرنده استفاده می‌شود و در این شرایط تامین هوای تازه و گرم از طریق هوره هوای گرم و مادر مصنوعی می‌باشد. حداکثر هوای مورد نیاز بر سیستم تهویه فشار منفی 7-4 متر مکعب در ساعت برای هر کیلوگرم وزن زنده می‌باشد. در این سیستم جهت تخلیه‌ی 1000 متر مکعب هوا در ساعت، سطحی برابر با حداقل 3 تا 5/3 متر مربع هواده لازم است.

3- تهویه مصنوعی با فشار مثبت (دمنده): در سیستم تهویه با فشار مثبت یا سیستم دمنده، هوای تمیز به وسیله هواکش ها به طور مستقیم به داخل سالن هدایت می‌شود. که در اثر این عمل یک فشار مثبت (بالا) ولی خفیف ایجاد می شود و با این روش از ایجاد کوران در اثر وجود منافذ احتمالی جلوگیری می‌شود و امکان توقف حرکت هوا در سالن از بین می‌رود. مزیت این روش آن است که هوای آلوده به کازهای سمی، رطوبت و گرد و خاک سالن به طور مستقیم با هواکش‌ها در تماس نیست و از طرفی دیگر هوای ورودی می‌تواند قبل از ورود برحسب نیاز، گرم، سر، خشک، مرطوب و یا ضد عفونی می‌شود، اما مشکل آن این است که در اثر فشار زیاد، هوای سالن می‌تواند به محوطه‌های مجاور منافذ و مصالح ساختمانی نفوذ کند و باعث ایجاد رطوبت و تخریب شود.

4- تهویه مصنوعی با فشار مساوی:
در این نوع تهویه هم ورود و هم خروج هوا به وسیله هواکش ها انجام می گیرد و مزیت ها و مشکلات دو روش قبل در خصوص این روش هم وجود دارد.