پرینت

طراحی و اجرای سالن‌های مرغداری

عوامل محیطی موثر بر طراحی واحدهای مرغداری به شرح زیر هستند:
poultry house1- دمای هوا
2- رطوبت نسبی
3- تهویه
4- جهت وزش باد و سرعت آن (حداقل و حداکثر)
5- نور
6- شیوع بیماری و اقلیم منطقه
7- نوع اقلیم منطقه جغرافیایی
8- ارتفاع از سطح دریا

واحدهای مرغداری باید به گونه ای طراحی و ساخته شوند که عوامل محیطی تاثیر زیادی بر بازده، رشد جوجه ها و تولید تخم مرغ نداشته باشد و از بروز بیماری ها و آلودگی های زیست محیطی جلوگیری شود. مهمترین عوامل محیطی موثر بر یک واحد مرغداری را مورد بررسی قرار می دهیم.


noun project 177

دمای هوا
دمای طبیعی بدن طیور حدود 41 درجه سانتی گراد است و درجه حرارت مطلوب در سالن های مرغداری همواره کمتر از این مقدار است.
در هنگام طراحی واحدهای مرغداری برای تامین دمای مطلوب جوجه ها و مرغ ها باید به نکات زیر توجه داشت:
1- سالن در جهت مناسب احداث شود.
2- بر اساس شرایط منطقه ارتفاع مناسب برای دیووارهای سالن انتخاب شود
3- دیوارها و سقف سالن ها با استفاده از مصالحی با ضریب عایق حرارتی کافی ساخته شود
4- سیستم گرمایشی و سرمایشی سالن به طور صحیح طراحی شود.
در مناطق سردسیر برای استفاده بهینه از گرمای خورشید بهتر است، سالن های مرغداری به صورت شمالی-جنوب طراحی شوند. در این صورت در فصل زمستان که زاویه تابش خورشید در ایران مایل است، همواره یک ضلع طویل سالن در معرض آفتاب خواهد بود و به میزان زیادی در مصرف انرژی صرفه جویی می شود. البته در مناطق گرمسیر احداث ساختمان های شمالی جنوبی به منظور تامین انرژی گرمایی در فصل زمستان اهمیت چندانی ندارد. در این مناطق انتخاب جهت سالن بیشتر به مسیر بادهای غالب منطقه بستگی دارد و سالن مرغداری به نحوی ساخته می شود که دیوارهای طویل آن در معرض وزش دائمی باد باشد.
در مناطق سردسیر ارتفاع دیوار سالن های مرغداری باید به حداقل برسد تا سطح در معرض تبادل حرارتی کاهش یابد. بنابراین در این گوونه مناطق دیوارهایی با ارتفاع 2/2 تا 8/2 متر بر اساس سیستم پرورش در قفس یا پرورش بر روی بستر مناسب هستند. اما در مناطق سردسیر تامین هوای بیشتر برای جوجه ها ممکن است ارتفاع دیوارهای سالن مرغداری تا 4 متر باشد.
دیوارها و سقف سالن های مرغداری همواره در معرض تبادل حرارت با هوای بیرون هستند ، از این رو در هنگام طراحی سالن های مرغداری لازم است به مقدار حرارت مبادله شده از سطوح مختلف توجه شود. در مناطق خیلی گرم و خیلی سرد لازم است از مصالح ساختمانی با ضریب عایق حرارتی زیاد استفاده شود تا در مصرف انرژی صرفه جویی شود. شیشه جزو مصالح یا ضریب عایق حرارتی کم و ضریب انتقال جرارتی زیاد است و موجب اتلاف گرمای سالن می شود. بنابراین در صورت نیاز به نصب پنجره در ضلع جنوبی سالن های مرغداری، ابعاد پنجره ها باید به طور دقیق محاسبه شود. البته درب پنجره در ضلع جنوبی سالن ها در مناطق سردسیر به نفوذ آفتاب در زمستان و گرم کردن سالن ها کمک می کند. برای مجاسبه ضریب عایق حرارتی دیوارها و سقف یک ساختمان می توان مجموع ضریب عایق حرارتی هریک از اجزای تشکیل دهنده را محاسبه کرد.
در مناطق گرمسیر ایران و در فصل تابستان، افلب دمای هوای بیرون به 40 تا 45 درجه سانتی گراد می رسد. در این شرایط علاوه بر گرمای محیط، حرارت تولید شده توسط خود پرندپان نیز دمای سالن مرغداری را افزایش می دهد. بنابراین در هنگام طراحی واحدهای مرغداری برای مناطق گرم سیری و نیمه گرمسیری، باید به مقدار گرمای تولید شده توسط جوجه ها یا مرغ ها و جداگثر دمای هوا در فصل تابستان توجه کرد تا بتوان سیستم سرمایشی سالن ها را به طور دقیق طراحی نمود. سیستم آبرسانی نیز باید ظرفیت کافی برای تامین نیاز گله، تامین سیستم خنک کننده و همچنین نیاز سیستم رطوبت ساز را داشته باشد. ذخیره سازی آب در داخل مخازن فلزی پشت بام باعث گرم شدن زیاد آب و جلوگیری از خنک شدن پرندگان می شود. در صورت نیاز به نصب مخزن آب در پشت بام بهتر است آن را از تابش مستقیم آفتاب حفظ کرده و با مواد عایق (پشم شیشه) ایزوله کنند یا با رنگ های بازتابنده، رنگ آمیزی نمایند.
در مناطق سردسیر ایران، در فصل زمستان، دمای هوای بیرون به حدود 15- تا 25- درجه سانتی گراد می‌رسد که در این شرایط، لازم است دمای هوای ورودی به سالن مرغداری، در روزهای اول دوره پرورش، به حدود 30 درجه سانتی‌گراد برسد. گرچه بر اساس آنچه در قبل گفته شد بخشی از حرارت مورد نیاز برای گرم کردن هوای سالن های مرغداری توسط خود پرندژان تامین می شود، اما این مقدار حرارت مورد نیاز برای گرم کردن هوای سالن‌های مرغداری کافی نیست و استفاده از وسایل گرمایشی مناسب برای تامین دمای مطلوب جوجه ها و مرغ ها اجتناب ناپذیر است.

 

noun project 3168رطوبت نسبی
رطوبت نسبی مطلوب برای سالن های مرغداری 60 تا 70 درصد است. در هنگام طراحی یک سالن مرغداری باید به متوسط رطوبت نسبی هوای منطقه در فصلهای مختلف، مقدار رطوبت حاصل از تنفس و مدفوع پرندگان، امکان استفاده از سیستم‌های مه‌پاش، استفاده از سیستم آبخوری مناسب با کمترین احتمال نشت، طراحی دقیق سیستم تهویه و عایق بندی درست کف (بویژه در مناطقی که سطح آب‌های زیرزمینی بالا است، توجه کرد. رطوبت نسبی عبارتست از نسبت دانسیته حقیقی بخار آب موجود در هوا به دانسیته بخار آب اشباع. به طور مثال در دمای 20 درجه سانتی گراد دانسیته بخار آب اشباع شده 3/17 گرم در متر مکعب است و چنانچه در این دما دانسیته حقیقی بخار آب هوا، 10 گرم در متر مکعب باشد، درصد رطوبت نسبی هوا برابر با 8/57 خواهد بود.
با کاهش دمای هوای محیط دانسیته رطوبت اشباع هوا کمتر می شود و حتی در صورت ثابت ماندن دانسیته حقیقی، رطوبت در واحدهای مرغداری، بیشتر در فصل زمستان بروز می‌کند. بالا بودن نسبی هوای ورودی به سالن به همراه رطوبت ناشی از تنفس و تبخیر آب مدفون کرن دیوارها و سقف می شود؛ در نتیجه خاصیت عایق بودن مصالح ساختمانی به دلیل خیس شدن پرها، مصرف انرژی بیشتر می‌شود. در این شرایط با تهویه‌ی سالن یا افزایش دمای هوا می توان رطوبت اصافی را از بین برد. در فصل تابستان به دلیل افزایش دما، در صد رطوبت نسبی در هوای بیرون کم است، در این شرایط برای جلوگیری از ایجاد گرد و غبار و شیوع بیماری‌های تنفسی باید با استفاده از خنک کننده های تبخیری، یا سیستم‌های مه‌پاش رطوبت نسبی هوای سالن را افزایش داد.

 

noun project 172تهویه
هوای پاک و سالم ترکیبی از گازهای مختلف است (نیتروژن 9/78، اکسیژن 95/20، آرگون 93/0، اسید کربنیک 03/0، نئون 002/0 و هلیوم 0005/0 درصد). هر مرغ بالغ، در حالت استراحت و شرایط مطلوب محیطی به 06/0 متر مکعب در ساعت هوای تمیز نیاز دارد و احتیاج آن به اکسیژن حدود 75/0 تا 1 لیتر در ساعت است. اما، در سالن های مرغداری هیچ‌گاه ترکیب گازهای هوا به این صورت نیست و در شرایط استرس حرارتی، که سرعت تنفس مرغ‌ها افزایش می یابد، حجم هوا و اکسیژن مورد نیاز طیور ممکن است تا چندین برابر افزایش یابد. بر اثر سوختن مواد غذایی در بدن مرغ، در هر ساعت حدود 72/0 لیتر دی اکسید کربن به ازای هر کیلوگرم وزن بدن تولید می‌شود. علاوه بر آن به دلیل تبخیر مواد آلی موجود در مدفوع به طور مرتب مقداری گاز آمونیاک به هوای سالن اضافه می‌شود و چنانچه در طراحی واحدهای مرغداری دقت نشود، این گازها به همراه گازهای سمی و گرد و غبار موجود در هوای بیرون سلامت و تولید پرندگان را با مشکل مواجه می‌کند.
در هنگام طراحی واحدهای مرغداری، به منظور تامین هوای پاک و سالم باید به رعایت فاصله کافی تا شهرهای بزرگ و واحد‌های صنعتی بزرگ و آلوده کننده‌ی هوا توجه شود.
پیش بینی فضای سبز و کاشت درختان پهن برگ در محوطه مرغداری و اطراف سالن‌ها نیز به لطافت هوا و تامین اکسیژن کافی کمک می‌کند. بررسی‌ها نشان داده است که واحدهای مرغداری احداث شده در دامنه کوه و مناطق کوهستانی و خوش آب و هوا دارای تولید بالاتری هستند و این موضوع می تواند به کیفیت هوای این مناطق ارتباط داشته باشد. از سوی دیگر با طراحی و محاسبه دقیق سیستم تهویه و همچنین استفاده از سیستم های جمع آوری و دفع مکانیزه کود در سالن های مجهز به قفس می‌توان از تجمع گازهای مصر در سالن جلوگیری کرد.

 

noun project 614جهت وزش باد
جهت وزش باد، از جنبه های مختلف بر طراحی واحد‌های مرغداری تاثیر می گذارد:
- جلوگیری از فرسایش دیوارهای سالن
- تهویه طبیعی سالن ها در مناطق گرم و مرطوب
- جلوگیری از اخلال در کار هواکش‌ها
چنانچه یکی از اضلاع طویل سالن مرغداری همواره در معرض وزش بادهای تند و موسمی باشد، عمر مفید آن کاهش می‌یابد. بنابر این در مناطق بادخیز ایران باید سالن‌های مرغداری را از فرسایش محافظت کرد. برای این منظور کاشت چند ردیف درخت در مسیر جریان باد یا نصب بادشکن‌های مصنوعی می تواند مفید باشد. در مناطق گرم و مرطوب برای تهویه سالن و خارج کردن رطوبت اضافی، سالن‌های مرغداری را با دیوارهای جانبی باز، می‌سازند که در این صورت بهترین کار، استفاده از جریان طبیعی هواست. از سوی دیگر در هنگام طراحی سیستم تهویه سالن‌های مرغداری باید به جهت وزش بادهای غالب منطقه توجه داشت تا در کار هواکش‌ها مشکلی ایجاد نشود. بنابراین در صورت امکان هواکش‌ها را در جهتی که در مسیر وزش باد نباشد نصب می کنند.

 

noun project 122نور
شدت نور و دوره نوری (فوتوپریود) فراسنجه‌هایی مهم در سلامت، بازده تولید و تولید مثل پرندگان هستند. شدت نور در بروز کانی بالیسم و مصرف آب و خوراک تاثیر دارد و همچنین دوره نوری در تولید مثل و چرخه تولید تخم مرغ، مقدار کل خوراک مصرف شده و نرخ رشد جوجه‌ها تاثیر می‌گذارد. شدت نور با واحد لوکس یا فوت کندل (764/10 لوکس معادل حدود یک فوت کندل) سنجیده می‌شود. در یک روز آفتابی تابستان شدت نور بیرون حدود 80000 لوکس (حدود 8000 فوت کندل) است. به طور کلی شدت مناسب نور برای سالن‌های مرغداری گوشتی و تخم‌گذار 10 تا 20 لوکس (حدود 1تا 2 فوت کندل تعیین شده است) و در هنگام جوجه ریزی شدت نور مناسب در سطح دانخوری‌ها 20- 25 لوکس است. بنابراین هواره لازم است میزان نور وارد شده به سالن‌های مرغداری کنترل شود. در سالن‌های دارای پنجره استفاده از شیشه های رنگی توصیه می‌شود. در سالن‌های مرغداری بدون پنجره، برای تامین نور مورد نیاز جوجه‌های یا مرغ‌ها در تمام اوقات شبانه روز از لامپ استفاده می‌شود. شدت نور لامپ‌ها با توجه به میزان نوردهی هر لامپ و تعداد آنها با کمک دیمر تنظیم می‌شود. بدیهی است برای کنترل شدت نور در مراحل پرورش یا تولید می‌توان از دستگاه لوکس متر استفاده کرد. در سالن‌های پرورش جوجه گوشتی از چندیدن برنامه‌ی نوردهی استفاده می‌شود و در مرحله‌ی نیمچه‌گی مرغان تخم‌گذار و مرغان مادر به منظور رشد و تحریک آغاز تخم‌گذاری، استفاده از برنامه‌های نور – تاریکی ضروری است.
در برنامه نوردهی چنانچه مدت تاریکی سالن بیشتر از ساعت تاریکی هوای بیرون باشد، استفاده از ابزارهایی مانند رنگ کردن پنجره های یا ساخت دیوارهای سه لایه‌ی شکافدار در مسیر ورودی هوا به سالن برای جلوگیری از نفوذ نور به داخل سالن ضروری است.

 

noun project 451شیوع بیماری‌ها
پیش بینی امکانات و تجهیزات لازم برای جلوگیری از انتشار بیماری‌ها و کنترل سریع مورد آلودگی، تاثیر زیادی بر بازده تولید واحد‌های مرغداری دارد. به عبارت دیگر واحدهای مرغداری باید به گونه‌ای طراحی و احداث شوند که حتی در صورت بروز بیماری در یک سالن، آلودگی به سالن‌های دیگر منتقل نشود و در این راستا توجه به نکات زیر اهمیت دارد:
- رعایت فاصله مجاز تا واحد‌های مرغداری و دامداری دیگر و همچنین رعایت فاصله مناسب بین سالن‌های موجود در یک واحد مرغداری
- احداث حوضچه‌ی ضدعفونی جلوی درب ورودی هر یک از سالن‌ها و احداث حوضچه‌های ضدعفونی جلوی درب ورودی واحد مرغداری
- پیش بینی سیستم مناسب دفع فاضلاب
- پیش بینی سیستم مناسب دفع لاشه
- احداث اطاقک کشتارگاه و کالبدگشایی
- فراهم آوردن امکانات بهداشتی برای کارگران
- مدیر فنی و سرپرست
- حصارکشی محوطه مرغداری
حداقل فاصله مجاز بین واحدهای مرغداری با واحدهای دامداری و مرغداری دیگر در ضوابط نظام دامداری تعریف شده است. فاصله مناسب بین سالن‌ها در یک واحد مرغداری گوشتی 15 تا 20 متر است و در یک واحد مرغداری تخم‌گذار این فاصله را 50 تا 100 متر در نظر می‌گیرند. بهتر است فاصله بین سالن‌ها، خیابان کشی شده و خیابان‌ها آسفالت باشد تا در هنگام شیوع بیماری‌ها امکان شستشو و ضدعفونی کردن مسیرها وجود داشته باشد.احداث حوضچه ضد عفونی ویژه‌ی افراد، در محل درب ورودی هریک از سالن‌های مرغداری الزامی است، به طوری که تمام افراد قبل از ورود به سالن مجبور به عبور از داخل حوضچه باشند. علاوه بر آن در محل درب ورودی واحد مرغداری باید یک حوضچه ضد عفونی برای افراد (مشابه حوضچه درب ورودی سالن‌ها) و یک حوضچه ضدعفونی برای وسایل نقلیه ساخته شود.
در مناطق خشک، به منظور دفع بهداشتی فاضلاب حاصل از شستشوی ظروف و سالن‌ها چاهک‌های حفر می‌شوند و لازم است فاصله مجاز آنها از منابع تامین آب زیرزمینی رعایت شود تا آلودگی از طریق نشت به منابع تامین آب انتقال نیابد. بدیهی است که این فاصله به بافت خاک و سطح ایستایی آبهای زیرزمینی در منطقه بستگی دارد. در مناطقی که سطح آب‌های زیرزمینی بالاست حوضچه‌های سیمانی فاضلاب (سپتیک تانک) در نزدیکی سالن‌ها و داخل زمین احداث می‌شوند. این حوضچه‌ها باید دارای ظرفیت کافی بوده و با در پوش مناسب بسته شوند.
انداختن مرغ‌ها و جوجه‌های تلف شده در مسیر‌ها و خارج کردن آنها از واحد مرغداری ممنوع است. بنابر این در هر واحد مرغداری پیش بینی های لازم برای ذفع بهداشتی لاشه ها ضروری است و برای این منظور احداث چاهک‌های دفن لاشه یا نصب کوره‌های لاشه سوز در مکان مناسب پیشنهاد می‌شود. چاهک‌های دفن لاشه باید در نقاط دور از منابع تامین‌ آب زیرزمینی حفر شوند و دارای درپوش محکم باشند. کوره‌ی لاشه سوز با در نظر گرفتن جهت وزش باد در دورترین نقطه از سالن‌ها نصب می‌شود، به طوری‌که بر بهداشت واحد مرغداری و مناطق مسکونی اطراف تاثیر بد نداشته باشد.
کشتار و کالبدگشایی مرغ‌ها یا جوجه‌ها در داخل سالن‌ها و محوطه مرغداری از نظر بهداشتی صحیح نیست. بنابراین در هنگام طراحی واحدهای مرغداری باید مکان مناسبی به عنوان اطاقک کشتارگاه و کالبدگشایی پیش‌بینی شود. برای این منظور می توان مکانی با مساحت 12 تا 30 متر مربع را در واحدهای مرغداری طراحی و احداث کرد. کف و دیوارهای این اطاقک با مصالح ساختمانی قابل شستشو و ضد عفونی (کاشی یا سیمان نرم) ساخته می‌شود. اجرای سیستم دفع فاضلاب و لوله کشی آب سرد و گرم در این اطاقک ضروری است. کارگران، مدیر فنی و سرپرست واحد‌های مرغداری در ارتباط مستقیم و روزانه با مرغ‌ها یا جوجه‌ها هستند و چنانچه شرایط بهداشتی مناسب برای آنها فراهم نشود، امکان انتقال بیماری‌ها افزایش می‌یابد. بنابراین در ساختمان‌های مسکونی و دفتر مدیریت باید سرویس‌های بهداشتی مناسب (دستشویی، توالت و حمام) مجهز به آب گرم پیش‌بینی و احداث شوند. علاوه بر این نصب یک دستشویی و پیش‌بینی رخت‌کن در اطاقک ورودی هر یک از سالن‌ها ضروری است. دور تا دور محوطه واحدهای مرغداری باید حصارکشی شود. در این صورت امکان ورود حیوانات و نزدیک شدن آنها به سالن وجود نداشته و رفت و آمد افراد نیز تنها از طریق درب اصلی مرغداری خواهد بود. حصارکشی واحدهای مرغداری با استفاده از دیوار (دیوارهای آجری، بلوک سیمانی و سنگی)، فنس‌های بافته شده از مفتول‌های فلزی، سیم خاردار یا ترکیبی از این‌ها با ارتفاع 5/1 تا 2 متر انجام می‌شود.